Świętosławski Aleksander Feliks Wojciech (1810—1835), uczestnik powstania listopadowego, emigrant.
Ur. 7 VII w Pawłowicach (pow. orłowski), w zamożnej rodzinie ziemiańskiej, był synem Rafała (ok. 1771 — 1828), bratanka Wojciecha (zob.), właściciela dóbr Pawłowice, Siemienice, Łęki Kościelne, Rustowo i części Krzyżanowa w pow. kutnowskim, sędziego pokoju pow. orłowskiego (1809—1828), posła na sejmy Ks. Warsz. i Król. Pol., oraz Eleonory z Leszczyńskich (1781—1853), starościanki rawskiej, córki Franciszka Leszczyńskiego. Miał braci: Adama (ok. 1803 — 1811), Eustachego (ok. 1804 — 1811), Zenona Bolesława (zob.) oraz siostry: Ewę Emilię (ok. 1806 — 1862), zamężną za Janem Benedyktem Paschalisem Czarnowskim, Adolfę Florentynę (ok. 1807 — 1855), żonę Eugeniusza Szamowskiego, Karolinę Agnieszkę Antoninę (1809—1810), Konstancję (1814—1888), poślubioną Michałowi Sokolnickiemu, i Eustachię (1819—1901), wydaną za Wincentego Izydora Krasińskiego, właściciela dóbr Janikowo w pow. opoczyńskim.
Ś. z rodzeństwem odziedziczył po ojcu znajdujące się niedaleko Kutna dobra Łęki Kościelne, Siemienice i Dobiesławice w pow. orłowskim. Uczęszczał do Liceum Warszawskiego; w l. 1825—7 otrzymywał nagrody za naukę. Po ukończeniu Liceum zapisał się jesienią 1830 na Wydz. Prawa Uniw. Warsz. Od września t.r. należał do powstałego wtedy koła spiskowego Leonarda Rettla, a następnie do spisku podchorążych Piotra Wysockiego. Dn. 29 XI t.r. spotkał się ze spiskowcami w mieszkaniu Rettla, następnie pod dowództwem podchorążego Karola Kobylańskiego wziął udział w ataku na Belweder i po przyłączeniu się do Szkoły Podchorążych uczestniczył tej nocy w dalszych walkach w Warszawie. Zapewne zaciągnął się później do akademickiej Gwardii Honorowej, a po jej rozwiązaniu w lutym 1831 wstąpił do 2. Pułku Mazurów WP, gdzie dosłużył się stopnia porucznika. Pod dowództwem płk. Macieja Walewskiego uczestniczył m.in. w bitwach pod Grochowem (25 II t.r.), Iganiami (10 IV), Ostrołęką (26 V) i Raciążem (23 VII). Już po upadku Warszawy został 17 IX odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari. Prawdopodobnie walczył 3 X pod Rypinem, po czym 5 X przeszedł z wojskiem polskim do Prus; internowany w Brodnicy m.in. z bratem Zenonem, Janem Nepomucenem Janowskim, Sewerynem Goszczyńskim i Antonim Hłuszniewiczem, wkrótce wyemigrował do Francji.
Do Paryża przybył Ś. z bratem Zenonem 18 XI 1831. Kilka miesięcy później dotarła do niego wiadomość, że wyrokiem Najwyższego Sądu Kryminalnego z 13 II 1832 został zaocznie skazany na karę śmierci przez powieszenie (16 IX 1834 car Mikołaj I zamienił wyrok na wieczną banicję). Dn. 19 III 1832 wstąpił do Tow. Demokratycznego Polskiego (TDP), a niedługo potem został działaczem Komitetu Narodowego Polskiego Joachima Lelewela. Należał też do Ogólnego Zgromadzenia Polaków w Paryżu. Podpisał manifest TDP z 8 V t.r., atakujący stronnictwo Adama Jerzego Czartoryskiego za respektowanie ustaleń Kongresu Wiedeńskiego, podczas gdy TDP chciało odbudowy Polski w granicach przedrozbiorowych. Wraz z innymi delegatami TDP uczestniczył 27 V w zjeździe niemieckich liberałów w Hambach w Palatynacie; razem z kolegami podpisał 28 V w Neustadt adres do organizatorów z podziękowaniem za popieranie sprawy polskiej. W lipcu wyjechał do Metzu, w związku z planowaną przez organizacje węglarskie ogólnoeuropejską rewolucją. Wobec jej fiaska wrócił w sierpniu do Paryża, gdzie zamieszkał z przyjacielem Arturem Zawiszą. Wiosną 1833 wziął udział z Zawiszą i bratem Zenonem w nieudanej wyprawie płk. Józefa Zaliwskiego; prawdopodobnie jednak nie dotarł do Król. Pol. i wrócił do Paryża. Zamierzał studiować medycynę i w związku z tym zwrócił się 15 VIII t.r. do władz francuskich o zgodę na osiedlenie się we Francji.
Z bratem Zenonem należał Ś. do działaczy Komitetu Centralnego paryskiego TDP, m.in. sekretarzował jego posiedzeniom. Podczas obchodów trzeciej rocznicy wybuchu powstania, zorganizowanych przez Komitet Emigracji Polskiej gen. Józefa Dwernickiego w domu gen. M. J. de Lafayette’a, wygłosił w listopadzie 1833 przemówienie, krytykujące stosunki społeczne w Polsce. Dn. 30 IX 1834 podpisał akt przeciw Czartoryskiemu jako «wyobrazicielowi» systemu polskiej arystokracji. Potępił jednak także Centralizację TDP i w r. 1835 na własne żądanie został skreślony przez sekcję paryską z listy jego członków. Zmarł 24 VI 1835 w Paryżu, został pochowany 26 VI na cmentarzu Père Lachaise. Nad grobem przemawiali przyjaciele: Jan Ledóchowski, Ludwik Orpiszewski, ks. Szymon Skórzyński i Francuz Demoliére.
Ś. nie założył rodziny.
Litogr. w: Straszewicz J., Les Polonais et les Polonaises de la revolution du 29 Novembre 1830, Paris 1832; — Boniecki; Gerber, Studenci Uniw. Warsz.; Kaczkowski J., Konfiskaty na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim po powstaniach roku 1831 i 1863, W. 1981 s. 294, 349—50; Lewak—Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., I, VII, VIII; Tyrowicz, Tow. Demokr. Pol.; Więckowska, Zbiory batignolskie; Ziemianie polscy, VII 130; — Gadon, Emigracja pol., II 235—6; Kosim J., Przeciw Świętemu Przymierzu. Z dziejów współpracy demokratów polskich i niemieckich w latach trzydziestych XIX w., W. 1988 s. 176; Tokarz W., Sprzysiężenie Wysockiego i Noc Listopadowa, W. 1925 s. 256; — Akt oskarżenia w sprawie przeciwko osobom oddanym pod Najwyższy Sąd Kryminalny w Królestwie Polskim, W. 1834 s. 62—4; Goszczyński S., Noc belwederska, W. 1915 s. 34; Janowski J. N., Notatki autobiograficzne 1803—1853, Oprac. M. Tyrowicz, Wr. 1958 s. 272; Konkluzje w sprawie przeciwko osobom oddanym pod Sąd Najwyższy Kryminalny w Królestwie Polskim, [W. 1834] s. 16—17; Księga pamiątkowa w 50letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny […] krzyżem wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lw. 1881 s. 157; Orpiszewski L., Kilka wspomnień, „Roczn. Tow. Hist.-Liter. w Paryżu” 1867 (1868) s. 300, 310; Pamiętnik Piotra Wysockiego o powstaniu 29 listopada 1830 r., Paryż [1867] I 14, 27; Pamiętniki Juliana Ursyna Niemcewicza. Dziennik pobytu za granicą od dnia 21 lipca 1831 r. do dnia 20 maja 1841 r., P. 1876 I 316—17; Towarzystwo Demokratyczne Polskie, [Paryż 1832] s. 14—32; Wirth J. G. A., Das Nationalfest der Deutschen zu Hambach, Neustadt an der Haardt 1832 s. 97—8 (jako Suretoslawski); — „Korespondent” 1834 nr 286; — Nekrologi z r. 1835: „Kron. Emigr. Pol.” s. 154—5, „Nowa Polska” s. 376; — AP w Ł.: Akta stanu cywilnego gm. Łęki Kościelne 1808/9 k. 11v—12, 1810 k. 9, 15, 1811 k. 15v—16 nr 109, 111, Księga urodzeń, małżeństw i zgonów parafii rzymskokatol. w Łękach Kościelnych, 1827 k. 21v nr 4, 1828 k. 55 nr 26, 1832 k. 30v nr 30, 1853 k. 48 nr 35; B. Czart.: rkp. 5351 t. 1; B. Pol. w Paryżu: rkp. 2365; BUW: rkp. 2327 k. 6—7 (Bielecki R., Słown. biogr. oficerów powstania listopadowego, koperta 62 k. 2118—19).
Janusz Pezda i Andrzej Sikorski